Bir Tarafı Bal Gibi Tatlı, Diğer Tarafı Kan…
Balkanlar'a İpsala Sınır Kapısı'ndan giriş yaptık. Düşündüm, neden Balkanlar diye… O tabir aklıma geldi. Bir tarafı bal gibi tatlı, diğer tarafı kanla yoğrulmuş bir coğrafya. Ne kadar ilginç, ne kadar düşündürücü bir tanımlama, değil mi?
Evet sevgili dostlar, 19-29 Eylül 2026 tarihleri arasında arkadaşlarımla birlikte bir Balkan turu gerçekleştirdik. Daha önce, bu yolculuk sırasında edindiğim izlenimleri sizlerle paylaşacağımı belirtmiştim. Şimdi o günlerde gördüklerimi, hissettiklerimi ve zihnimde bıraktığı izleri sizlerle paylaşmak istiyorum.
Bana, “Ne gördün, seni en çok ne etkiledi?” diye sorarsanız, cevabım şu olur: Çok şey gördüm ama bir anlamda hiçbir şey göremedim. Çünkü gördüklerimin ötesinde acı gördüm, beklenti gördüm, özlem gördüm. Yok olan Osmanlı mirasını gördüm; geride kalanları onarmaya çalışan, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir kuruluşu olan TİKA'yı gördüm.
Bu yolculuk, benim için yalnızca şehirleri gezmekten ibaret değildi. Geçmişle yüzleşmek, bugünü sorgulamak ve geleceğe dair düşünmekti. İlk durağımız, Yunanistan'ın küçük ve şirin şehirlerinden Kavala oldu.
Kavala, ilk bakışta Anadolu'nun küçük bir sahil kentini andırıyordu. Fakat çevremize dikkatle baktığımızda, bu şirin görüntünün ardında bambaşka bir atmosferle karşılaştık. Duvarlarda kanlı Kıbrıs haritaları, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nden Güney Kıbrıs'a doğru akan kanı tasvir eden resimler, bina duvarlarında göz ve gözyaşıyla birlikte kanı simgeleyen çizimler…
Bu görsellerde Türklere yönelik katliam iddiaları öne çıkarılıyor, genç kuşakların zihninde Türk karşıtlığını besleyen bir anlatı oluşturuluyordu. Benim değerlendirmeme göre, Kıbrıs'ta yaşananların tek taraflı biçimde sunulması ve geçmişteki acıların yalnızca bir tarafın sorumluluğuna indirgenmesi, toplumlar arasındaki düşmanlığı canlı tutuyordu.
Burada gördüklerim beni ister istemez Türkiye'deki eğitim anlayışı üzerine düşünmeye sevk etti. Bizde bu tür şeyler yapılabilir miydi? Kesinlikle hayır. Türkiye'de gençler Yunanlara veya Ermenilere karşı bir nefret duygusuyla yetiştirilmiyor. Eğitim müfredatımızda bu tür ifadelere rastlayamazsınız. Yunanistan'da karşılaştığım bu görüntü, tarih anlatımının genç nesillerin düşünce dünyasını nasıl şekillendirebildiğini bir kez daha gösterdi bana.
Kavala'da, karşı kıyıda Thasos (Taşoz) Adası'nı da gördük. Ada hakkında bilgi alırken mülkiyetinin Türkiye'ye, kullanım haklarının ise Yunanistan'a ait olduğu yönünde bir iddia duyduk. Şaşırdım ve üzüldüm. Ancak farklı kaynaklardan bu iddiayı doğrulayamadım; yalnızca bir milletvekilinin konuyla ilgili açıklamalarına rastladım. Bu nedenle söz konusu bilginin doğruluğunu teyit edilmiş bir gerçek olarak kabul edemiyorum. Tarihî ve hukuki meselelerde duyduklarımızı araştırmanın ne kadar önemli olduğunu da bu vesileyle bir kez daha anladım. Ancak bizim de ulaşabildiğimiz kaynaklar sınırlı tabii…
Yunanistan'da dikkatimi çeken bir başka husus, dağların ve tepelerin üzerine yerleştirilmiş haçlar, gece ışıklandırılan dinî semboller ve hemen her yerde karşımıza çıkan kiliselerdi. Benzer bir manzarayı daha önce Gürcistan'ın dağlarında da görmüştüm. Pazar günüydü ve iş yerlerinin büyük bölümü kapalıydı. Bunun nedenini sorduğumuzda, pazar gününün ibadet günü olduğunu ve iş yerlerinin bu nedenle açılmadığını söylediler. Hatta bir zeytinyağı satıcısının, çok sayıda müşteri gelse bile sırf pazar günü olduğu için dükkânını açmayacağı anlatıldı. Bu durum bana düşündürücü geldi. Laik bir ülke olarak tanımlanan Yunanistan'da dinî geleneklerin günlük hayat üzerindeki etkisini yakından görüyorduk.
İster istemez Türkiye'yi düşündüm. Bizde benzer bir uygulama gündeme gelse toplumda nasıl tartışmalar yaşanacağını tahmin etmek zor değil. Camiyi millet cebinden yapar ancak karşı çıkan, ona hiç katkıda bulunmayan kişiler olur. Bizim dağlarımıza İslam'ı simgeleyen ritüeller assan, bizden gibi gözükenler aslan kesilir, eylemler yaparlar. Oysa bir millet, manevi duygularına bağlılığı kadar varlığını sürdürür. Maneviyat, inanç insana ruh verir; insanın ruhunu alırsan ortada sadece ceset kalır. Aynı gün Selanik'e geçtik.
Selanik, bana oldukça tanıdık geldi. Öyle ki şehrin bazı yönleriyle İzmir'i andırdığını, hatta ona küçük bir İzmir denilebileceğini bile düşündüm. Elbette Selanik'i benim için özel kılan en önemli unsur, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün doğduğu şehir olmasıydı. Atamızın doğduğu evi ziyaret ettik. O evin içinde dolaşırken tarihin yalnızca kitaplarda yazan olaylardan ibaret olmadığını bir kez daha hissettim.
Ardından zihnimde tarihî bir soru belirdi: Osmanlı Devleti, Selanik'i neden ve nasıl kaybetti? Bir zamanlar bizim olan bu şehrin elden çıkışını düşündüm. Şehrin Hasan Tahsin isimli bir paşa tarafından hiç direnmeden teslim ediliş biçimi, askerî ve siyasi kararlar, o dönemin şartları gözümün önüne geldi. Sonrasında Yunan milislerin silahsız halka uyguladığı katliamları düşündüm. Bu sırada orada bulunan bir arkadaşımız, İzmir'de ilk kurşunu atan Hasan Tahsin ile Selanik’i hiç direnmeden teslim eden Hasan Tahsin’in aynı kişi olduğu söylendi. Duyduklarımı hemen araştırmaya çalıştım; ancak konuya ilişkin güvenilir ve yeterince açık bir bilgiye ulaşamadım.
Bu tür tarihî meselelerin söylentiler üzerinden değil, belgeler ve tarihçilerin araştırmaları ışığında değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum. Selanik'te zihnime takılan bu soruları da cevabını aramaya değer meseleler olarak bir kenara not ettim.
Balkanlar'ın ilk gününde şunu anlamıştım: Bu coğrafyada her şehir yalnızca bir yerleşim yeri değil; geçmişten bugüne taşınan hatıraların, kırgınlıkların, özlemlerin ve bitmeyen tarih tartışmalarının da bir parçasıydı.
Ve yolculuğumuz daha yeni başlıyordu…




