Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulan "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi" hakkında düşüncelerimi paylaşmak istiyorum. Öncelikle, bu teklife bir parti hariç tüm partilerin destek verdiğini hatırlatmak isterim. Muhtemelen bu yazı nedeniyle yoğun eleştiriler alacağım. Ancak doğru bildiğime ve inandığıma, dilim döndüğünce ifade etmeyi tercih ediyorum.
Dikkatimi çeken ilk nokta şu oldu: Pek çok kişi teklifi okumadan yorumlar yapıyor, okuyanların önemli bir kısmı ise ideolojik gerekçelerle metni ayrıntılı biçimde değerlendirme gereği duymadı. Oysa bu teklif, sadece bir hukuki düzenleme değil, aynı zamanda Türkiye'nin yaklaşık 50 yıldır mücadele ettiği terör sorununa yönelik yeni bir yaklaşımın ifadesi olarak değerlendiriliyor. Bir anlamda Türkiye, kendi göbeğini kendi kesiyor.
TBMM'de teklife, sürecin başından itibaren tek karşı duruş sergileyen İYİ Parti Genel Başkanı, düzenlemeyi "ikinci cumhuriyetin kapısını aralayan", hatta "Lozan değil Sevr" benzetmesiyle tarihî bir kırılma olarak nitelendiriyor.
Diğer tarafta MHP cephesi ise İYİ Parti'nin bu yaklaşımını siyasi hesaplarla ve geçmişte FETÖ ile ilişkilendirilen iddialarla açıklamaya çalışıyor. İktidar ise düzenlemenin tek amacının silahların susması, kardeşliğin güçlenmesi ve Türkiye'nin huzura kavuşması olduğunu vurguluyor. Bu süreç ilk başladığında ben de şu değerlendirmeyi paylaşmıştım: "Her şeye rağmen Meclis komisyonunun, Türk milletini incitecek kararların altına imza atacağına inanmak istemiyorum."
Bugün de aynı noktadayım.
Bir vatandaş olarak terörün tamamen sona ermesini istiyorum. Ancak bunun bedeli, hukuk devletinin zayıflaması ve milletin devlete olan güveninin zedelenmesi olmamalıdır. Çünkü Türkiye Büyük Millet Meclisi, millet iradesinin tecelli ettiği en yüksek kurumdur. Böylesine hassas bir konuda alınacak kararların yalnızca bugünün siyasi hesaplarını değil, yarının toplumsal huzurunu ve devletin temel ilkelerini de gözetmesi gerekir. Elbette her yasa teklifi eleştirilebilir. Ancak peşin hükümler kadar, sorgulamadan verilen destekler de sağlıklı bir değerlendirme yapılmasını engeller.
Teklif metnine bakıldığında amaç açık biçimde ortaya konuluyor. PKK/KCK terör örgütü ve bağlantılı yapıların örgütsel varlıklarına son vermesi, silah ve mühimmatlarını teslim etmesi hâlinde; örgüt üyeliği, örgüte yardım, propaganda ve terörün finansmanı gibi suçlara ilişkin soruşturma, kovuşturma ve infaz süreçlerinin belirli şartlarla ertelenmesi öngörülüyor. Buna karşılık, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen kasten öldürme gibi ağır suçlar kapsam dışında tutuluyor. İlk bakışta bu yaklaşım, yıllardır yalnızca güvenlik politikalarıyla çözülmeye çalışılan bir soruna hukuki ve siyasi araçları da ekleyen yeni bir yöntem olarak değerlendirilebilir.
Eğer gerçekten örgütün tüm unsurları silah bırakır, şiddet tamamen sona erer ve örgütsel yapı tasfiye edilirse, bunun hem insan hayatı hem de Türkiye'nin ekonomik ve sosyal geleceği açısından önemli kazanımlar sağlayacağı açıktır. Terörün sona ermesi, hangi siyasi görüşten olursa olsun herkesin ortak temennisi olmalıdır. Ancak tam da bu noktada, teklifin tartışılması gereken yönleri dikkat çekiyor. Her şeyden önce soruşturma ve kovuşturmaların beş ya da on yıl gibi uzun sürelerle ertelenmesi, hukukun temel ilkeleri açısından önemli soruları beraberinde getiriyor. Hukukta adalet yalnızca gerçekleşmekle değil, zamanında gerçekleşmekle de anlam kazanır.
Özellikle terörden doğrudan zarar gören aileler açısından bu düzenleme, "cezasızlık" algısına yol açabilir. Devletin toplumsal barışı sağlamaya çalışırken adalet duygusunu zedelememesi büyük önem taşımaktadır.
Bir diğer tartışma konusu ise karar mekanizmasının yapısıdır. Teklifte sürecin büyük ölçüde yürütme organı ve güvenlik bürokrasisi tarafından yönetilmesi öngörülüyor. Milli Güvenlik Kurulu kararlarının esas alınması, kurulun Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında çalışması ve TBMM'nin daha çok bilgilendirme ve izleme rolünde kalması, parlamentonun denetim fonksiyonunun yeterliliği konusunda farklı değerlendirmelere neden oluyor. Böylesine tarihî sonuçlar doğurabilecek bir süreçte Meclis'in daha etkin bir rol üstlenmesi gerektiğini savunanlardanım.
Teklifte yer alan hak yoksunluklarının belirli süreler sonunda kaldırılabilmesi de farklı açılardan değerlendirilebilir. Destekleyenler bunu topluma yeniden kazandırma ve normalleşmenin doğal bir sonucu olarak görürken, eleştirenler bunun fiilen bir af etkisi doğuracağını ve mağdurların adalet beklentisini zayıflatacağını savunuyor. Tabii ki burada şunu da vurgulamak gerekir: Bazen daha büyük ve daha hayırlı sonuçlara ulaşabilmek için "kan kusup kızılcık şerbeti içtim" demek de gerekebilir.
Bunun yanında uygulamanın nasıl yürütüleceği de en az yasa kadar önemlidir. Örgütün gerçekten tamamen silahsızlanıp silahsızlanmadığı nasıl tespit edilecek? Teslim edilen silahların eksiksiz olduğu hangi ölçütlerle denetlenecek? Sürecin sonunda kamuoyu ne ölçüde bilgilendirilecek? Şeffaflığın yeterince sağlanamadığı bir ortamda, en iyi niyetle hazırlanmış düzenlemeler bile toplumsal güven oluşturmakta zorlanabilir.
Bugün yaşanan siyasi tartışmalara bakıldığında dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. Muhalefetin bir bölümü düzenlemeyi devletin temel ilkeleri açısından ciddi bir tehdit olarak görürken, diğer bir bölümü iktidarla aynı çizgide hareket ediyor. İktidar ise bu düzenlemeyi "Terörsüz Türkiye" hedefi doğrultusunda tarihî bir fırsat olarak sunuyor. MHP ise tartışmayı daha çok güvenlik ve siyasi meşruiyet ekseninde değerlendiriyor.
Böyle bir atmosferde vatandaşın yasa metnini okuyarak değil, desteklediği siyasi görüşün değerlendirmelerine göre kanaat oluşturması da şaşırtıcı değildir. Asıl soru şudur:
Türkiye, hem terörü sona erdirip hem de hukukun üstünlüğünü, adalet duygusunu ve demokratik denetimi aynı anda koruyabilecek bir modeli hayata geçirebilecek midir? Bu sorunun cevabı yalnızca çıkarılacak yasada değil, o yasanın nasıl uygulanacağında saklıdır.
Kalıcı barış, sadece silahların susmasıyla sağlanamaz. Hukukun herkese eşit uygulanması, şehit ailelerinin ve gazilerimizin adalet beklentisinin karşılanması, sürecin şeffaf yürütülmesi ve toplumun tüm kesimlerinin güven duyabileceği bir yönetim anlayışının oluşturulması da en az bunun kadar önemlidir. Tarih bize şunu göstermiştir: Silahların sustuğu ancak adaletin tartışıldığı toplumlarda barış kırılgan olur. Buna karşılık, adaletin güçlendiği toplumlarda barış kalıcı hâle gelir.
Türkiye'nin önündeki asıl sınav da tam olarak budur.
Kıldan ince, kılıçtan keskin bir virajdayız. Atılacak her adım, yalnızca bugünü değil, gelecek nesillerin yaşayacağı Türkiye'yi de şekillendirecektir. Sonucu hep birlikte yaşayarak göreceğiz...
